Kontrast
Czcionka

Katedra pw. św. Marcina i św. Mikołaja w Bydgoszczy

Data budowy kościoła: 1466-1502

W ołtarzu głównym katedry bydgoskiej widnieje piękny obraz Madonny z różą i Dzieciątkiem. W jakich wyjątkowych okolicznościach powstało to dzieło? Dlaczego obraz określany jest jako cudowny i łaskawy?

Zabytki też mogą wędrować. Świadczy o tym historia obiektów katedralnych. Skąd pochodzą i w jakich okolicznościach trafiły do katedry?

Nad postacią Ukrzyżowanego Chrystusa w bocznym ołtarzu wisi tabliczka ze skrótem INRI. Ten napis często widnieje na krzyżu, lecz co dokładnie oznacza?

Organy katedralne to instrument wykonany z prawdziwą maestrią. Liczy sobie już ponad 100 lat i posiada nietypowe brzmienie. Z czego ono wynika?

Zobacz zabytki Efekty projektu Galeria

Zabytki drewniane
Katedra pw. św. Marcina i św. Mikołaja w Bydgoszczy

Zabytkiem godnym najwyższej uwagi jest słynący cudami obraz Matki Bożej Pięknej Miłości (tak nazwany został przez kardynała Stefana Wyszyńskiego podczas koronacji z okazji Tysiąclecia Chrztu Polski). Dzieło powstało blisko 550 lat temu i przedstawia Matkę Bożą z Dzieciątkiem trzymającą różę. Anonimowy twórca przypuszczalnie kształcił się w szkole zachodnioeuropejskiej. Jego doskonały warsztat widoczny jest w stylistyce i mistrzowskim wykonaniu obrazu.

Obraz Madonny z Różą jest wotum wdzięczności po zakończonych działaniach wojennych prowadzonych między Królestwem Polskim a Zakonem Krzyżackim, zwanych Wojną Trzynastoletnią (1454-1466). Jego powstanie wiąże się zatem z upragnionym momentem pokoju po długim i wyniszczającym konflikcie, którego ofiarami byli również mieszkańcy okolic Bydgoszczy. Do fundacji dziękczynnego obrazu mógł przyczynić się król Kazimierz Jagiellończyk, który w tym okresie był w mieście częstym gościem.

Niezwykłe doświadczenia wiernych związane z obrazem spowodowały, że określany był jako „cudowny” i „łaskawy”. Dzięki niemu od połowy XVII wieku ówczesna fara odgrywała rolę lokalnego sanktuarium. Od końca XVII wieku z malowidłem związany był odpust papieski w intencji wyzwalania dusz czyśćcowych.

Obraz Madonny uznawany jest za jedno z najpiękniejszych przedstawień Matki Bożej – pełnej wdzięku, subtelnej, delikatnej, z czułością trzymającej symbole miłości: czerwoną różę i małego Chrystusa, który jest dowodem miłości Boga do ludzi.

U stóp Madonny klęczy anonimowa postać fundatora, który nie został jednoznacznie zidentyfikowany. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem zastosowano hierarchię ważności w portretowaniu postaci: rozmiar odpowiada ich randze.

Bydgoszcz: katedra pw. św. Marcina i św. Mikołaja

W katedrze bydgoskiej na szczególną uwagę zasługują stalle powstałe w 2. poł. XVIII wieku. Wraz z amboną oraz dwoma ołtarzami stanowiły niegdyś wyposażenie kościoła karmelitów. Po kasacie zakonu przez pruskie władze zaborcze w 1816 r. zabytki te trafiły na obecne miejsce.

Ze względu na to, że zajmują w kościele wyeksponowane miejsce, są bardzo ozdobne i wyszukane. Stalle wykonane zostały w stylu rokokowym jako sześcio- i siedmiodzielne. Rokoko nie stanowiło odrębnej epoki w historii sztuki. Polegało ono raczej na odejściu od sztywnego, pompatycznego baroku. Zamiast niego pojawiła się swobodna, bardziej intymna estetyka. Zmysłowość, wyrafinowany smak artystyczny, dążenie do komfortu, sentymentalna nastrojowość, lżejsze proporcje, większa swoboda i dekoracyjność stanowią istotne wyróżniki kultury rokoka.

W stallach zasiadają kanonicy tworzący wspólnie kapitułę – organ doradczy biskupa w zarządzaniu diecezją.

Na zapleckach stalli namalowano świętych i błogosławionych karmelickich.

Wyjątkowy jest również ołtarz boczny z krzyżem, powstały w poł. XVII wieku. Centralne miejsce zajmuje renesansowy krucyfiks z 1525 r. Charakterystyczna ekspresja średniowiecznych przedstawień cierpiącego Chrystusa w okresie odrodzenia ustąpiła pięknie modelowanemu ciału, ujętemu z anatomiczną poprawnością. Również w odmienny sposób prezentowano upięcie tuniki wokół bioder, tzw. perizonium. W okresie średniowiecza była krótka, o sztywno drapowanych fałdach, z węzłem na boku, natomiast w renesansie była ona wąska, finezyjnie rozwiana na wietrze.

Nad postacią Ukrzyżowanego widnieje tabliczka ujęta w ozdobny kartusz. Skrót liter INRI umieszczony na krzyżu mówi: Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum – Jezus Nazarejczyk Król Żydów.

Na ołtarzu umieszczono rzeźby św. Grzegorza i św. Weroniki.

Niewiele jest wzmianek o życiu św. Weroniki. Na kartach Biblii napisano, że towarzyszyła Jezusowi niosącemu krzyż i wytarła mu twarz chustą. Otrzymała w zamian odbity na płótnie obraz Jego oblicza. Jej imię pochodzi od greckiego vera eicon – ‛prawdziwy wizerunek’.

Św. Grzegorz żył w VI wieku, a średniowiecze nadało mu przydomek Wielki, nazywając go „apostołem ludów barbarzyńskich”. Dzięki swojej działalności teologicznej należy do czterech wielkich Doktorów Kościoła Zachodniego. Zreformował służbę wobec ubogich, uzdrowił finanse papieskie, zagospodarował majątki, ujednolicił i upowszechnił obrządek rzymski. Z czasów jego pontyfikatu pochodzi zwyczaj 30 mszy św. za zmarłych, zwanych „gregoriańskimi” – msze te mają skrócić pobyt duszy w czyśćcu.

Śpiew jest integralną częścią liturgii, a w Biblii odnajdujemy wskazówki dotyczące wychwalania Pana właśnie w ten sposób: „Chwalcie go na głośnych trąbach, chwalcie go na harfie i cytrze! Chwalcie go bębnem i pląsaniem, chwalcie go na strunach i na flecie! Chwalcie go na cymbałach dźwięcznych, chwalcie go na cymbałach głośnych!”(Księga Psalmów). Organy, prospekt organowy oraz empora muzyczna są niezbędnym wyposażeniem kościoła. Znajdują się one w miejscu przeciwległym do ołtarza głównego, dzięki czemu muzyka unosi się ponad głowami wiernych i wypełnia całą przestrzeń świątyni, dopełniając obrzędów. Mimo że instrument wraz z prospektem był umieszczony w tylnej części kościoła, były one zazwyczaj ponadprzeciętnie zdobione i stanowiły niezaprzeczalne dzieło sztuki – zarówno muzyczne, jak i rzeźbiarskie.

Organy, prospekt organowy oraz empora muzyczna są niezbędnym wyposażeniem kościoła. Znajdują się one w miejscu przeciwległym do ołtarza głównego, dzięki czemu muzyka unosi się ponad głowami wiernych i wypełnia całą przestrzeń świątyni, dopełniając obrzędów.

Organy powstały w 1907 roku w pracowni organmistrza Paula Volknera. Pracownię, założoną w połowie XIX wieku, odziedziczył on po ojcu. Od 1906 roku działał w Bydgoszczy. W jego dziełach odnajdujemy „Bożą Iskrę” ujawniającą w dźwiękach, ale także w formie materialnej katedralnego instrumentu. Posiada on niepowtarzalne walory brzmieniowe i jest ciekawym przykładem romantycznego budownictwa organowego. Volkner wykorzystał ówczesne nowinki technologiczne, dzięki czemu brzmienie organów naśladowało instrumenty z orkiestry, było bardziej pełne, miękkie i ciepłe.

Empora muzyczna jest również dziełem sztuki. Przyozdobiona została rzeźbami aniołów grających na instrumentach – trąbach, skrzypcach i harfie. W centralnej części znajduje się kartusz z napisem: „Chwalcie dziatki pana, chwalcie imię pańskie! 1923 r”.

 

Galeria zdjęć
Katedra pw. św. Marcina i św. Mikołaja w Bydgoszczy

Informacje praktyczne

Katedra pw. św. Marcina i św. Mikołaja w Bydgoszczy

SANKTUARIUM MATKI BOSKIEJ PIĘKNEJ MIŁOŚCI www.katedrabydgoska.pl

Adres

ul. Farna 2, 85-101 Bydgoszcz
tel.: 52 322 45 86

Msze święte

w niedzielę: 8.00, 9.30, 11.00, 12.30. 18.00

w święta zniesione:
informacje w ogłoszeniach duszpasterskich

w dni powszednie:
8.00, 12.00, 17.00 (od poniedziałku do piątku), 18.00 (tylko w sobotę)

Daty odpustów

Narodzenia Najświętszej Maryi Panny: 8 września

Św. Marcina: 11 listopada

Św. Mikołaja: 6 grudnia

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego