Kontrast
Czcionka

Efekty projektu

Jaktorowo: kościół pw. św. Anny

PRACE KONSERWATORSKIE AMBONY

Barokowa drewniana ambona z kościoła pw. św. Anny w Jaktorowie powstała w XVIII wieku i składa się z trzech części: korpusu, zaplecka oraz baldachimu, który zwieńczony został rzeźbą z XVII wieku Archanioła Michała zabijającego smoka.

STAN ZACHOWANIA

Ambona poddawana była wielokrotnym przeróbkom i naprawom, czego dowodzą liczne odspajające się powłoki kryjących warstw malarskich, które zniekształciły pierwotny wygląd. Stan zachowania polichromii był zły, w wielu miejscach widoczne były złuszczenia i spękania. Do zasadniczych zniszczeń o charakterze mechanicznym, które osłabiły strukturę drewna, należy zaawansowana destrukcja biologiczna. Drewno było silnie zaatakowane przez owady, na jego tylnej stronie widoczne były liczne otwory wylotowe po kołatkach.

Należy zauważyć, że istotnym powodem złego stanu zachowania zabytkowej ambony były również niewłaściwie przeprowadzone zabiegi odnawiania oraz brak zabiegów konserwatorsko-restauratorskich, a przede wszystkim dezynsekcji porażonego drewna. Zabytek był silnie zanieczyszczony przez zalegającą na ich powierzchni grubą warstwę kurzu, brudu i zachlapań, odchodów owadów i pajęczyn. Występowały na niej widoczne spękania zaprawy, warstwy polichromii oraz folii pozłotniczej. Sama struktura drewna była również w złym stanie, zarówno w swej strukturze, jak i ze względu na liczny brak detali i ubytki drewna.

CEL KONSERWACJI

Zasadniczym celem było powstrzymanie daleko zaawansowanej destrukcji biologicznej struktury drewna i zabezpieczenie przed ponownym atakiem owadów. Istotnym zabiegiem jest konsolidacja i wzmocnienie osłabionej struktury drewna, jak również uzupełnienie ubytków powstałych w wyniku żeru owadów. Obiekt zostanie poddany dezynfekcji oraz zabezpieczony przed dalszą destrukcją. Celem prac konserwatorskich jest przywrócenie oryginalnego wyglądu ambony, wzmocnienie i zabezpieczenie przed procesami starzenia oraz przywrócenie funkcji użytkowych obiektu.

PRZEBIEG PRAC KONSERWATORSKICH

Prace rozpoczęto od zadokumentowania stanu zachowania oraz przeprowadzenie badań konserwatorskich. Następnie przystąpiono do demontażu wszystkich elementów konstrukcyjnych. W celu ustalenia stratygrafii warstw malarskich i technologicznych oraz stanu zachowania warstwy pierwotnej, srebrzeń i złoceń, wykonano odkrywki schodkowe. Warstwę oryginału stanowi błękitno-szara polichromia na zaprawie kredowo-klejowej.

Wszystkie elementy poddano dezynfekcji lub kąpieli preparatem owadobójczym, po czym zaizolowano folią i pozostawiono na okres 3 tygodni. Przeprowadzono próby przy użyciu gotowych oraz ręcznie przygotowanych mieszanek rozpuszczalników zagęszczonych do wymaganej konsystencji. Następnie przystąpiono do usuwania wtórnych przemalowań. W niektórych przypadkach pierwsza oryginalna warstwa ulegała odspojeniem. Odspojone łuski warstwy malarskiej w celu ich rozmiękczenia, zapuszczano etanolem, po czym przyklejano wodną dyspersją polialkoholi winylu. Stan zaprawy wymagał również przeprowadzenia zabiegów podklejania. Następnie wzmocniono podłoże drewniane poprzez przeprowadzenie zabiegu impregnacji. Kolejnym etapem było usunięcie starych kitów, następnie zaimpregnowano drewno.

Uzupełnienia ubytków wykonano epoksydową szpachlówką zmodyfikowaną dodatkiem trocin drzewnych. Po związaniu uzupełnienia opracowano dłutami i papierami ściernymi dla nadania wymaganej formy rzeźbiarskiej. Oryginalne warstwy malarskie zaizolowano werniksem retuszerskim. Uzupełnienia ubytków w polichromii wykonano farbami akrylowymi. Całość zabezpieczono końcową, ochronną warstwą werniksu satynowo-matowego.

W przypadku elementów złoconych – liczba przemalowań była zdecydowanie mniejsza. Wykonano pokrycie srebrzeniami  i złoceniami. W przypadku tych warstw usunięto dwie z białej powłoki i szlagmetalu, istniejącą zaprawę kredowo-klejową nieznacznie przeszlifowano, miejscami zdegradowaną usunięto, po czym po przeklejeniu nałożono świeże warstwy zaprawy klejowo-kredowej. Złocenia wykonano tradycyjną techniką na czerwony bolus w celu uzyskania wysokiego połysku i na mat na żółtym bolusie. Użyto złoto płatkowe 23 ¾ karata. Srebrzenia wykonano na czarnej glince przy użyciu srebra proszkowego, który zabezpieczono przed działaniem korozji.

Następnie obiekty zmontowano i wykonano dokumentację powykonawczą.

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego